Main Registration

Login

Welcome Guest | RSSThursday, 2017-07-27, 5:57 PM
Menu du site

Tag Board

Our poll
sitenin orani nasil
Total of answers: 12

Statistics

Total online: 1
Guests: 1
Users: 0

Blog
Main » 2010 » August » 28 » TELLIYA QIZA MIRZA AXA
5:36 PM
TELLIYA QIZA MIRZA AXA

 

 

SALIHÊ KEVIRBIRÎ

Nimûneyeke Çêjdar ji Edebiyata Devkî ya Gelê Kurd:

TÊLIYA QÎZA MÎRZE AXA


 

 

Bi qasî ku dizanim, li seranserê cîhanê edebiyata kêm gel û neteweyî bi qasî edebiyata devkî ya gelê kurd ‘bedewî-delalî’ya qîz û jinê bîne zimên. Bêguman, bes çend nimûneyên sereke ji zargotina kurdî li zimanên biyanî bê wergerandin û nasandina van nimûne-belgeyan baş bê kirin dê bê dîtin ku ne kêmî ‘Hamlet’a William Sheakspearê ne. Ev çi delaliya jinê ye ku di wan hevokan de tê kirin? Bi rastî jî delalî-xweşikahiyeke bi vî awayî heye? 

‘Çav û birûyê reş ê leglegî’ çawa ne? We keç û qîzên xwedî ‘Lêvên tenikî kaxetî’ li ku dîtine? ‘Diranê sîmê hûrê mircanî’ tê çi wateyê? ‘Serê memikan sor in, qoratên memikan spî ne, mîna ‘Qazocaxê Ceryanlî’ ne!’ çi tîne bîra we!? Helbet, di van gotinan de edebiyateke ‘qirase’ heye. Ne tenê ‘bedewî’; carinan ‘karesatekî’ sosret, carinan ‘bextreşiyekî’ malkambax, carinan jî ‘mêrxasiyekî’ bêhempa heye.

Her wekî, bi sedan nimûneyên ji edebiyata me ya devkî, kilama ku bi navê ‘Têlî’ an jî ‘Têliya Qîza Mîrze Axa’ hatiye naskirin û binavkirin nimûneyeke çêjdar e ku ji devê ‘dengbêj’ ango ‘goyende’yan heta îro hatiye. Min bixwe ev kilam, bi zaravayê kurmancî ji dengbêjên Serhed, Xerzan, Botan û Êrîvanê bi guherto (versiyon) yên hemû ji hev xweştir! Guhdarî kiriye. Hêviya min ew e ku kilama navborî li seranserê welêt, bi zimanê kurdî û bi zaravayên kurmancî, soranî û zazakî hatibe bilêvkirin. Heger bi vî awayî be kirmancaxêv (zaza) û soranîaxêv ji vê nimûneya ‘çak’ a edebî haydar in. Ev bixwe şansek e!

Welhasilî kelam! Wekî min eşkere kir, min kilama ‘Têlî’ di heft salên dawî de, ji devê çend dengbêjî guhdarî kir. Ne şaş bim di sala 1998-1999’an de, min yek ji van guhertoyan di Rojnameya Azadiya Welat de neşir kir. Kilama li jêr ku hûnê niha li jêr bixwînin, min ji devê Dengbêj Salihê Qubînî ku ji Herêma Xerzan e berhev û tomar kir, paşê jî bêyî ku dest bidim naveroka wê darêşt ser kaxezê!

Kerem bikin! Hûn û Kilama ‘Têliya Qîza Mîrze Axa’...

***

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî

Têlî Têlî Têlî Têlî Têlî...

Ezê serê sibê ji xewka şêrîn rabim bêjim Têlî

Bi nava rojê bibêjim Têlî

Bi êvarê, bi saetê, bi deqê, bi saniyê

Ji axîn û kedera dilê xwe re wezê bang bikim

Rabim bibêjim Wey Têlî...

 

Na na Weleh heya bikeve çavê min kefa vê sabûnê

Wezê bêjim Têlî

Heta li ser singê min bibe ‘çîrîna’ kefen, ta û derzî

Ezê rabim bibêjim Wey Têlî

 

Heya li ber piyê min, li ber serê min

Cotikê kêlên keviran hebe

Wezê bêjim Têlî

Heta li ser singê min peya bin

Cotek ‘Melekê Muqerem’ ‘Qasidê Xwedê’

Le gava ji min sûala qebrê bikin

Yeqîna we ji Xwedê bê

Ezê cewaba van melekan nadim

Ezê pişta xwe bidim van melekan

Dîsa ezê bêjim Wey Têlî Têlî Têlî Têlî

 

Le min got; Tu hûr î, boz î, beyaz î,

Xalis î, kihêl î, mûxlis î,

Ne ad û ne îmze li ber navê te ne

Wele li ber dilê min tu kihêl î

 

Ez vê sibê hatime mala bavê te

Nizanim çima wisa sûretê sor ji min diveşêrî

Heft birakê te hene

Heft heb xwişkê min hene

Sedema çavê te yê reş û belek

Ezê ji wan re bikim berdêlî

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

 

Lê heylê zalimê...

Min got Têliya min lê hayê

Bejinbilinda min lê hayê

Bila qeda heftê bela bikeve

Zewacîka dilketinê

Her çar rokê dinyayê

Çiqasî malê bavê min zehf be

Bavêjim Banqê Tirkiyayê

Nizanim çima qelenê bavê te dernayê

 

Îsal beriya heft salan

Min ramûsanek bi tenê

Ji Têliya malikşewitî standiye

Îsal heft salê min qediya ye

Ji xwe re digerim li der û li dinyayê

Ezê rojê pênç ferza destmêj digirim, limêj dikim

Devê xwe dişom bi sabûnê, bi firçê

Ez dikim nakim

Tama ramûsana vê telesê

Ji binê koka diranê minê kursî dernayê

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

 

Lê heylê zalimê...

Min got de rabe Têliya min lê hayê

Sed caran bi min hayê

Vê sibê rabûye vê sibê

Ji derd û kulê dinyayê

Bi tayê Derwêşî xwe girê daye

Ji xwe re digere li ser rûkê vê dinyayê

 

Min got Xaliqo, Rebiyo

Sibê ye ezê diçûm Mala Têliya xwe bi mêvanî

Sibe bû diçûm Mala Têliya xwe bi mêvanî

Minê li ber qûlikan û pacan

Stû xwar kiriye, ji xwe re kir gohdarî

Min dêhn û bala xwe dayê

Têliya Qîza Mîrze Axa

Destê xwe yê terî-tazî ye

Daniya ber serê kalekî heftê û heştê salî

Min dît stêrên çavên min hatine xwarê

Mînanî çem û kanî

Min got, Xaliqo Rebiyo

Mirin ji min xweştir e gelo ji vî halî

 

Min dî bilbilekî ji asîmanê heft qatî

Ji ser çok û çengê min danî

Bi min re xeber da

Bi tirkî, bi kurmancî, bi zazakî, bi romanî

Bi çil û çar zimanî

Digot lo lo kuro lawiko marûmo

Mexset û miradê te çi ye?

Min digot, mexred û miradê dilê min Têlî ye

Digot, na na weleh qesem dikim bi navê Xwedê

Mexsed û miradê dilê te û Têliyê

Li vê dinyayê nabe

‘Cineta Baqî’ gelo ‘Erşê Alî’

 

Na na weleh kor poşman ez im

Ezê careka dinê dageriyam

Li ber qûlikan û li ber pacan

Minê stû xwar kir, ji xwe re kir gohdarî

 

Minê dêhn û bala xwe dayê

Têliya Qîza Mîrze Axa

Serê xwe rakiriye ji ser cih û ser balgiya

Digot, kuro lawiko, marûmo, vireko

Rûreşo, derewîno

Zozanê Bîngol û Şerefdîna Şewitî bişewite

Salek û duwanzdeh meh e

Bi ser me de bi çem û bi kanî

 

Na na weleh em hê heft salî bûn

Çardeh û panzdeh salê me bi hev re qediyan e

Em ji xwe re digeriyan lawo

Bi qîzanî bi xortanî

Belê kuliya serê zimanê te nexwaribû

‘Ava Reş’ bi çavê te de nehatibû

Tiliya min bi çavê te re neçûbû

Te rojekî ji nava rojan

Ji heval hogirê dora xwe re bigota

Dilê min di Têliyê de ye

Wê gavê me yê bi destê hev bigirta, birevanda

Biavêta zozanê me yê jorîn e

 

Na na weleh tû yê ji min re bibûyayî malxwe

Ezê ji te re bibûma bermalî, kebanî

Îro çima tu yê li hal û demê min napirsî

Ezê ketime tora vî kalê heftê û heştê salî

Rojê carek mirin ji min re xweştir e ji vî halî

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

 

Lê heylê zalimê...

Ezê aşiq û sewdaliya bejn û bala Têliya xwe me

Va ye bi derwêşî min xwe girê daye

Ji xwe re digerim li ser rûkê vê dinyayê

Ez dikim û nakim

Sebr û hewas û qinyata dilê min li vir nayê

Min xwe berda Şamê, Helebê, Himûsê, Hemayê

Hamûdê, Kerkûk û Kerbelayê

Derketime serê Meka Minawer, Kevirê Tûbayê

Hingî erdekî, temîzê miqades bû

Dikim û nakim

Sebr û hewas û qinyata dilê min li wir nayê

Min xwe avêtiye Girê Erefa yê

Ciyê hêvî û dûayê

 

Na na weleh minê xwe berda Şarê Îraqê

Serê kûçe û mehelê vê Bexdayê

Minê dêhn û bala xwe daye

Qîzikek rûnişti ye, li binê dara darçinarê

Sûretê Cizûyê, Yasînê

Mane dike rûpela mibarik a vê Emayê

 

Digot lo lo kuro, lawiko, marûmo

Çima wisa li min dinêrî

Navê min e, ji min re dibêjin ‘Meyremayê’

Belê were di kêleka min de rûnê

Wezê wê gavê deynim Sûretê Cizûyê, Yasînê

Rûpela mibarik a vê Emayê

Digot, sed û yek salan

Tu di kêleka min de bî

Tu car û tu car mirina malikşewitî

Her çar rokê dinyayê

Li bîra te nayê

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

 

Min got lê lê zalima qîza zaliman

Qesem dikim bi navê Xwedê

Sed û bîst hebê weka te hebin li dinyayê

Neynûkeka Qiza Mîrze Axa pê nayê

 

Le lê lê zalimê min got bihar e

Bihara me rengîn e

Li ser riya me Zozanê Bîngol e

Nemrûd e, Serhed e, Şerefdîn e

Birek malê bavê Têliya min bar kirine

Danîne li Zozanê Xazovîzo

Li Qûntarê Sîpanê Xelatê danîne

 

Hespê binê min kihêl e, rewan e

Şopê malê vedigerîne

Min dêhn û bala xwe daye

Sê konî li Beriya Jêrî danîne

Ma cotê konê pêşî kes tê tunîne

 

Min ajote konê navîn e

Min bala xwe dayê sê zerî ne

Bi çav û birûyê reş ê leglegî ne

Bi dev û lêvên tenikî kaxetî ne

Bi diranê sîmê hûrê gelo mircanî ne

Weleh serê memikên wan sor in

Qoratên memikên wan spî ne

Mîna ‘Qazocaxê Ceryanlî’ ne

Li ser masên zêrî û zîvî ne

Zincîrên dorên wan xalis û mûxlisên Reşadî ne

 

Belê ji hikmê nîvê şevan û pê de

Ji xwe re çay û qehwê dikelîne

Ez evdala ya ortê me

Navê wê Têlî ye

Qey mîna ev her duyên din

Jê re bûne kole û xizmetçî ne

 

Weleh yek jê çay û qehwê dikelîne

Ya din rahiştiye destmalê

Li serê dike bayê baweşîn e

Weka qaz û qûlingê Beriya Jorîn e

 

Belê salê carekî

Serê xwe li Zozanê Bingol û Serhed û Şerefdînê dertîne

Yeqîna we hebe ji Xaliq Rebê Alemê

De çiqas jinê çê hene

Temamî qismetê mêrê kotî ne

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

 

salihkevirbiri@hotmail.com

 

 

tirej.com

Views: 521 | Added by: volongoto | Rating: 0.0/0
Total comments: 0
Name *:
Email *:
Code *:
Search

Calendar
«  August 2010  »
SuMoTuWeThFrSa
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031

Entries archive

Site friends
  • bedava site yapimi

  • AGAHI
    Newroz Piroz Bè
    Tavsançali.ucoz.com
    Panoya Agahi
    Céjna Qurbanè Piroz Bé



    Tavsançali.ucoz.com
    Copyright MyCorp © 2017